عسل فرفیون

عسل فرفیون Euphorbia honey

گیاه تولید کننده:

گونه های مختلف جنس فرفیون Euphorbia

مناطق مهم به لحاظ تولید:

استان های کرمانشاه، آذربایجان، کردستان و ایلام

معرفی گیاه:

جنس فرفیون Euphorbia با دارا بودن 2200 گونه، تنوع گونه ای بسیار بالایی داشته و در سرتاسر مناطق جهان به استثنای مناطق قطبی پراکنش دارد. این جنس در زیستگاه های مختلف در مناطق گرمسیری و استوا تا مناطق معتدل و به شکل های علفی یکساله، چندساله، درختچه و درخت رویش دارد.

فرفیون در ایران حدود 90 گونه دارد که تعدادی از آن ها انحصاری ایران و جزو گونه های نادر و تعدادی به صورت مهاجم و علف هرز در سراسر ایران پراکنده هستند.

گل آذین سیاتوم و دارا بودن شیرابه های سفید لاتکس در ساقه و برگ ها از ویژگی های بارز این جنس می باشد.

فرفیون از نظر اقتصادی و دارویی ارزش زیادی دارد به نحوی که از شیرابه آن به عنوان کائوچوی طبیعی، کف پوش و لاستیک استفاده می شود. همچینن اثرات دارویی زیادی برای شیرابه و یا خود گیاه در منابع علمی اشاره شده است از جمله: اثر ضدسرطان، ضدویروسی، تاثیر بر فعالیت قلب، ریه و کبد در دام، التهاب چشم، فعالیت ضد باکتری و ضدقارچی. شیرابه سفید رنگ تولیدی در گیاه فرفیون سمی است اما با این وجود در درمان برخی از بیماری ها در طب سنتی به آن اشاره شده و منابع علمی جدید نیز آن را تایید کرده است.

اطبا سنتی از شیرابه فرفیون برای درمان زخم ها، تومورها، زگیل های پوستی و برخی از بیماری های دیگر استفاده می کردند. شیرابه های فرفیون برای دام، ماهی ها و انسان سمی بوده و مصرف خوراکی آن و یا تماس آن با سطح پوست عوارضی را به دنبال دارد.

Euphorbia یکی از جنس های گیاهی بسیار مهم و متنوع از تیره ای به همین نام Euphorbiacea است. فرفیون ها گیاهانی علفی تک پایه، یکساله، دو ساله یا همیشگی، بوته ای یا درختی اغلب گوشتی با شیرابه شیری رنگ است.

برگ ها دمبرگ دار، گل آذین به صورت سیاتوم با یک گل ماده و چندین گل نر می باشد. گونه های این جنس اغلب توسط حشرات به ویژه مورچه ها و زنبورها گرده افشانی می شوند.

گونه های فرفیون به صورت بسیار وسیعی در مناطق گرمسیری جنوب تا مناطق کوهستانی ایران پراکنده هستند و از منابع شهد و گرده مورد استفاده زنبورعسل می باشند.

فرفیون به جهت پراکنش وسیع در ایران به اسامی مختلفی همچون خوشیل، شیرتیزه، شیرپنیر، شیرسگ، حسن مستک و .. شناخته می شود.

برخی از گونه ها از جمله فرفیون درختچه ای Euphorbia  larica با نام محلی پاه، پَرَخ در زمستان گلدهی دارد و شیرابه لاتکس آن مورد استفاده زنبورعسل جهت تهیه بره موم قرار می گیرد و برخی از گونه ها با توجه به سمیتی که برای دام دارند مورد تعلیف گوسفندان قرار نمی گیرند به همین جهت نیز در برخی از مناطق به ویژه در غرب کشور تراکم بالایی داشته و در سال های که شرایط آب و هوایی مساعد است بر تراکم آن ها در مرتع افزوده می شود و یکی از اولویت های زنبورعسل جهت جمع آوری شهد می باشد.

فرفیون جز گیاهان شهدزا و گرده زا است. ساختار گل های منحصربفرد و قرارگیری غدد شهددان در سطح گل به صورتی است که دسترسی زنبورعسل به شهد گل ها به سهولت انجام می شود.

ارزش اصلی برای زنبورعسل به جهت تولید شهد است اما زنبورعسل در ساعاتی از روز به جمع آوری گرده نیز مشغول است و ساچمه های گرده نارنجی رنگ ماحصل ملاقات زنبورعسل با گل های فرفیون در صبح و عصر است.

ساختار گل ها به نحوی است که باران و گردو خاک موجب از بین رفتن شهد گل ها شده و در دهه اخیر به جهت وجود ریزگردها در مناطق غربی کشور و پوشیده شدن سطح گل از گرد و خاک شهد گل های فرفیون از دسترس زنبورعسل خارج شده و موجب کاهش جریان شهد در مرتع گردیده است.

در برخی از سال ها که ریزگردها کمتر باشد و شرایط مساعد گلدهی فرفیون در مرتع فراهم باشد در مناطق با تراکم بالا امکان برداشت عسل با غالبیت بالای شهد فرفیون وجود دارد و توسط زنبورداران غرب کشور به عنوان عسل خوشیل یا شیرتیزه شناخته می شود.

فرفیون با خلوص بالا دارای رنگ قهوه ای تیره و دارای عطر و طعم بسیار منحصربفردی است و یکی از عسل های شاخص و محبوب در استان های کرمانشاه و کردستان محسوب می شود. غلظت و قوام بالا، رنگ تیره و شاخص حسی به لحاظ عطر و طعم از ویژگی های منحصربفرد عسل خوشیل است و به همین جهت نیز جز عسل های مشتری پسند و گران قیمت این مناطق می باشد.

عسل خوشیل با توجه به رنگ تیره و غنی بودن از مواد معدنی و ترکیبات موثره پلی فنولی و گلیکوزیدی از کیفیت بالایی برخوردار است و اثرات آنتی بیوتیکی، آنتی اکسیدانی و ضدسرطانی بالایی دارد. ارائه اظهارنظر علمی دقیق تر در مورد اثرات دارویی و درمانی این عسل منوط به تحقیقات علمی بیشتر در زمینه مواد موثره و اثرات بیولوژیک آن می باشد.

آقای عسل این افتخار را دارد که با همکاری زنبورداران پرتلاش کشور یکی از عسل های شاخص و خوش طعم ایران را تولید نماید و کام شما را با این نعمت بهشتی شیرین نماید.